apartmanda kompost yapmak - 3

kompost cururken icinde bu tur olaylar gelisebiliyor

mutfaktaki sebze meyve atiklariyla kurumus yaprak, murekkepsiz karton parcasi gibi seyleri karistirarak kompost kutumuza koymus, firsat buldukca karistiriyorduk en son. bugun de bu surecte ne tur kucuk canlilarin ilgisini cekeceginizi anlatacagim.

oncelikle karincalarin tabii ki. once kasaya tirmaniyor arkadaslar, oradan kovaya girip karisimin taa en tepesine kadar cikiyorlar. ilk gordugumde bir telas sevgili refik'e sordum ne yapicam diye. senin icin sorun degilse bisiy yapma dedi. ben de yapmadim. zaman zaman goruyorum hala. takiliyorlar.

ikinci tur sinekler. bu sinek mevzuu daha mutfakta copleri biriktirirken basliyor. (o yuzden bu mesele icin ozel mutfak kovasi uretilmis. kendime alirsam bir gun burada da anlatirim.) minik minik meyve sinekleri ucusmaya basliyor tabagin cevresinde. ayrica kompost kovasının etrafinda da sinekler ucusabiliyor. kucukleri deliklerden iceri de giriyordur eminim. ama bu sadece curumenin gerceklestigi o ilk iki haftalik surecte oluyor. sonra kayboluyorlar. gelmemeleri icin karisimin ustune kuru yaprak, karton parcasi veya biraz toprak koyabilirsiniz. ise yariyor.

ucuncu tur muhtemelen ikinci turden kaynaklaniyor. videoda da gorebileceginiz gibi her boydan cesitli kucuk kurtcuklar. bunlar karisim cok civiksa ve icerde yeni yeni curuyen bisiyler varsa onlarin hemen icinde, yaninda vs bulunuyor. sebepleri anladigim kadariyla sineklerin biraktigi yumurtalar. ama yaniliyor da olabilirim. karisiminizda bu tur kurtcuklar goruyorsaniz zaten kova isinmiyor demektir. panik yapmayin. demek ki yesillerden cok koydunuz veya karisim gerekenden nemli veya her ikisi birden.

bu durumda ben kovaya bir suru yeni kahverengi ekledim. ama bunlarin altlardaki kisimlara esit dagitilmasi lazim. bunun icin kendi gelistireceginiz yontemi kullanabilirsiniz. ben kucuk bir kovaya biraz karisim biraz kuru yaprak koya koya uc dort kucuk kovaya boluyorum karisimi ve sonra onlari buyuk kovaya geri bosaltiyorum. yapraklar ve agac dallari daha gec curuyor, karton parcaları daha kolay curuyor. kahverengilerden yeteri kadar koyunca kova tekrar isiniyor ve kurtcuklar canlarini verip, komposta karisiyorlar.

bu arada evde ortalikta bulduklari tuvalet kagidi ve havlu kagit rulolarini parcalamaktan buyuk haz alan kedileriniz varsa, bunlari da karisima kahverengi cinsinden sayarak koyabilirsiniz. daha once soylemeyi unutmusum. bir de kucuk talas parcalari koyanlar da var. nereden buluyorlarsa artik. bahcedeki cimleri bictiyseniz o tur seyleri de yesilden sayiyorsunuz yine.

solucan mevzuu cok uzun ve benim simdilik cok da bilmedigim bir sey. kirmizi solucan kompostu diye bir sey var ki butun bu sureci hem hizlandiriyormus, hem de daha iyi sonuclar aliyormussun. kismetse 21 eylülde zemberek sanat etkinliginde bu konuyla ilgili bir atolyeye katilacagim. sonrasinda buraya da yazarim. (zemberek hakkinda bilgi: zembereksanatetkinligi.blogspot.com) kirmizi solucanlari internette de satiyorlar, pahali bisiy ama buyuk bir bostaniniz varsa, ciftciyseniz falan, topraga cok faydaliymis. tabii onlari canli tutacak bazi kosullar var, ortam gerektiginden sicak veya soguk olunca dakikalar icinde oluyorlarmis.

onun disinda siz normal solucan bulabiliyorsaniz bunlari da karisima koyun. ben de 8-10 tane varlardi -saksi topraklarinin icindeydiler- ama sanirim karisimin isisi cok yukselince olduler. kolaycacik solucan elde etmek icin bahcenin bir kosesinde solucan deposu olusturma yontemi de varmis, bir ara onu da deneyecegim.

bundan sonrasi sabir isi. karisim gittikce azalacak. ben mukemmeliyetci oldugumdan azaldikca yeni yesiller ve kahverengiler ekledim. o yuzden hala birinci kompost kovasinin isi bitmedi. yedinci haftada falanim herhalde. bu arada ikinci bir kova daha ayarlayip, yeni copleri de orada biriktiriyorum. ilk karisimdan birazcik ikinciye koydum ki maya islevi gorsun. bir ara cikip yaprak toplamam lazım cunku ici kurtcuk dolmus yine.

boylece kompost mevzuuna simdilik bir ara veriyorum. bundan sonra ekim-dikim maceralarina gececegim. 

apartmanda kompost yapmak - 2

bu benim kompost kovam. ici doldukca kasa egilip bukuluyor haliyle.
deliklerini de gorebiliyorsunuzdur sanirim.
7-8 haftada boyle bir hale geliyor karisim.

kompost kovasinin icine neyi nasil koymak gerektiginden bir onceki yazimda bahsetmistim. simdi de ilerleyen gunlerde kovada ne oldugunu anlatayim.

butun mesele yesil ve kahverengi arkadaslarin karsilikli birbirlerini isitarak curumeye baslamalari. ilk etapta kovanin isinmasi 3-4 gununuzu, hatta bir haftanizi alabilir. yani dolduktan sonra bir sure bir sey yapmayin. benim gibi sabirsiz biriyseniz, ay ne olacak, nasil olacak acaba diye meraktan oluyorsaniz, arada bir acip acip karistirin. kova agzina kadar doluysa sadece ust tarafi karistirabiliyorsunuz tabii. (karistirmak icin son derece ilkel yontemler kullanıyorum lakin bir ara bahce malzemeleri satan bir yerden kurek murek filan alicam daha rahat olsun diye.)

eger iki birim yesil bir birim kahverengi oranini tutturduysaniz kova harbiden isinmaya basliyor. yanlarina elinizi koyarak sicakligi hissedebilirsiniz. hatta sicakken karistirmaya basladiginizda kovanin ortasina dogru gittikce karisimin icinden gelen sicakligi hissediyorsunuz. sicaklik sanirsam 47 dereceye kadar cikabiliyormus. (bunu olcmek icin aparatlar da varmis hatta ama ben bir ara normal vucut isi olcerleri yandaki deliklerden birine sokarak bir sonuc alabilir miyim deneyecegim.) bu arada kovanin orta kismi en cok isinan yer, en alti ise en zor. sanirim bu normal bir sey.

bu arada dun onemli bir seyi soylemeyi unuttum. eger en basta kovaya doldurdugunuz karisim cok kuruysa biraz suyla nemlendirebilirsiniz. biraz dedigim, mesela koca kova icin yarim litre bile cok olabilir. ben mumkun oldugunca su eklemiyorum cunku yesiller cururken zaten bir dolu su cikiyor ortaya. zaten kompost meselesindeki en buyuk sorunum karisimin gerektiginden islak olmasi. yani yesillerin yarisi kadar kahverengi koymamam. eger bir hafta filan gecmesine ragmen karisim isinmadiysa orani tutturamadiniz demektir. bu durumda ne yapmak lazim. kovada yeriniz varsa eksik malzemeden ekleyin.

yanlis hatirlamiyorsam icerdeki yesillerin gercekten curumesi 2-3 hafta kadar bir sure aliyor. mesela ince salatalik kabuklari daha cabuk kayboluyor da, karpuz kabuklarini karistirirken hala gorebiliyorsunuz gibi yani. bu curume surecinde korkunc bir koku cikiyor bu arada. hassas biriyseniz karistirirken mideniz bulanabilir. benim bulanmiyor cunku her seyi icine ben koydum, hicbiri pis degil diye dusunuyorum ve rahatsiz olmuyorum.

karistirma islemini ideal olarak haftada bir yapmak lazim sanirim. ben zaman buluyorsam her gun karistirdim. evdeki bir kac degisik boy kovayi catiya cikardim, once birine dolduruyorum, sonra digerine, kuru olan kisimlari nemlilerle karistiriyorum vs. kafama gore bir denge tutturmaya calisiyorum. sureci seviyorsaniz ugrasip duruyorsunuz. sevmiyorsaniz hic baslamayin zaten. ama bir deneyince sevebilirsiniz de. her neyse.

dedigim gibi benim sorunum karisimin gerektiginden fazla civik olmasi. once kapagi acip gunes isigi ustten kurutur mu acaba diye filan denedim ama bir noktadan sonra baktim kova israrla isinmiyor, icindekileri oldugu gibi catinin zeminine bosalttim. agustosta cok yagmur yagdigi bir gun vardi ya hani, ondan bir gun once yaptim bunu. birkac gun boyle kalsin kurusun dedim. sonra bir guzel de yagmur yedi ustune. korkudan birkac gun catiya cikamadim. butun emeklerim bosa gitti dedim icimden. neyse ki bir sorun yoktu. agustos gunesi guzelce kurutmustu hepsini. aldim kovaya geri koydum. starbuckstan aldigim kahve telvelerinden de ekleyince guzel guzel isindi. (yalniz bu telveyi de cok koymayin, onlarin da yesilden sayildigini unutmayin.)

karincalar, sinekler, solucanlar ve kurtlar konusuna da yarin degineyim.

bu arada deneyenler de baslarina gelenleri yorum olarak yazarsa hep birlikte ogreniriz, daha guzel olur.